De voordelen van de cognitieve inspanning zijn duidelijk omschreven in het beroemde boek van David Snowdon, “Nun Study”. Hij heeft geprobeerd om de antecedenten van de cognitieve gezondheid van oudere nonnen te bestuderen en heeft daarvoor aan de deelnemers een autobiografisch schrijven gevraagd over de tijd toen ze ongeveer 22 jaar waren en nog school liepen.

Deze korte anonieme teksten werden door taaldeskundigen geanalyseerd om de “bondigheid van de ideeën” (het aantal verschillende ideeën per groep van tien woorden) en de “grammaticale moeilijkheid” (vormen van eenvoudige en moeilijke zinnen, opbouw, enz.) te bestuderen.

Tot ieders verbazing kon men met de resultaten de cognitieve gezondheid van deze vrouwen, zestig jaar later, op gemiddeld tachtigjarige leeftijd, voorspellen.

De nonnen met een bondigheid aan ideeën op jonge leeftijd hebben duidelijk hoger resultaten behaald voor de standaard cognitieve testen. Deze lopen minder het risico om de ziekte van Alzheimer te krijgen dan diegene waarvan de bondigheid van de ideeën kleiner was.

Dezelfde link, alhoewel kleiner, werd gelegd tussen de grammaticale moeilijkheidsgraad en de cognitieve resultaten.

De bondigheid van de ideeën zoals de grammaticale moeilijkheid vraagt een bijzondere inspanning van de schrijver (en ook van de lezer). Het vermogen en de wilskracht om aan een cognitieve inspanning mee te werken weergaf een goede cognitieve vitaliteit van de nonnen.

In andere woorden, we moeten een inspanning doen opdat een activiteit de cognitieve vitaliteit kan vrijwaren of versterken.

Het tegenovergestelde van cognitieve inspanning is automatische behandeling. De cognitieve activiteit die automatisch uitgevoerd kan worden vraagt om geen inspanning. Met sommige activiteiten zijn we door ervaring vertrouwd, zijn dus gemakkelijker en kunnen zonder inspanning uitgevoerd worden. Op een gegeven moment worden ze zelfs een automatisme.

Eén van de beste manieren om cognitieve reserves aan te maken is zich op relatief nieuwe activiteiten te storten om een automatische behandeling te voorkomen.

Het vermogen van de hersenen om automatische sequenties routinetaken te ontwikkelen is op zich een werkelijke deugd. Het aantal verscheidene activiteiten die we kunnen uitvoeren zonder aandacht te besteden aan hoe men ze uitvoert is werkelijk indrukwekkend. Zie maar hoe we elke avond naar huis gaan, zonder na te denken over de te gebruiken weg. En zelfs wanneer we met onze gedachten bij iets totaal anders zitten geraken we thuis.

Denk maar aan de complexe coördinatie “Ogen-Hand” die vereist is om gewoon iemand de hand te schudden. We doen dit heel eenvoudig, zonder na te denken.

Lezen wordt met de ervaring een automatisme. Het visueel voorbeeld van woorden is in het geheugen opgeslagen en het zien van een pagina en het bijhorende zintuig vergt geen enkele inspanning. Door jarenlange ervaring worden op dezelfde manier sommige gedragingen in het verkeer automatisch en is de bestuurder vrij om te praten, naar muziek te luisteren of een deel van zijn aandacht aan een andere activiteit te besteden.

De automatische behandeling heeft desondanks een prijs.
Het comfort om terugkomende handelingen uit te voeren door de hersenen zonder cognitieve inspanning te laten werken, moedigt een zekere mentale luiheid aan. Het resultaat van deze inactiviteit, net zoals dit het geval is voor fysieke inactiviteit, is een achteruitgang van de fysieke gezondheid en het verlies van de cognitieve vitaliteit. Bijgevolg is één van de beste manieren om cognitieve reserves aan te maken zich aan relatief nieuwe activiteiten te wijden om zo een automatische behandeling te vermijden.

Tijdens een verblijf op een onbekende plaats, kan de terugkeer naar het hotel niet gebeuren zonder beroep te doen op de aandacht.

We moeten de omgeving analyseren, ons sommige sleutelelementen herinneren en onze weg in consequentie plannen. Met een nieuwe wagen op een onbekende plaats rijden, vraagt om een belangrijkere aandacht dan gewoonlijk het geval is. Iets nieuws, het tegenovergestelde van routine, geeft nieuwe uitdagingen aan de hersenen en draagt bij tot het cognitief welzijn.

Ons geheugen is gemaakt om van onze ervaringen te leren, en zeer weinig dingen blijven lang nieuw. We zijn zelfs in staat uitzonderlijk snel routines te ontwikkelen. Dit geeft een aangenaam gevoel om nieuwe situaties te beheersen.

Zelfs de meest complexe activiteiten hebben belangrijke routinecomponenten. De kwaliteit van de cognitieve versterking van nieuwigheden moet actief geprikkeld worden en we kunnen niet op het dagelijkse leven rekenen om dit werk in onze plaats te doen. Deze tendens is des te duidelijker dan dat de menselijke hersenen de neiging hebben routines te ontwikkelen om zo energie en inspanningen uit te sparen.

Op dezelfde manier dan dat we specifieke middelen moeten vinden om fysiek te “trainen”, moeten we de middelen vinden om onze hersenen te trainen.

Onze hersenen kunnen op twee verschillende manieren reageren wanneer deze geconfronteerd worden met een bepaalde cognitieve uitdaging. De eerste, met een analyse van de situatie en de keuze tussen twee mogelijkheden, vraagt duidelijk om veel inspanningen. De tweede is volledig gebaseerd op ervaring uit het verleden.

Onze mentale gegevensbank wordt geraadpleegd op zoek naar gelijkaardige voorbeelden uit het verleden en de huidige gegevens dienen als basis voor de huidige oplossing. Deze handeling vraagt om minder inspanningen en een groot deel van het proces kan automatisch en onbewust uitgevoerd worden. Hoe ouder we worden en ervaring verwerven, des te groter de tweede wijze een belangrijke plaats inneemt in het nemen van persoonlijke beslissingen. De gelegenheid van cognitieve behandeling en de bijdrage tot de cognitieve vitaliteit vermindert progressief.

We kunnen ons dus niet enkel op ons dagelijks leven baseren om de nodige informatie te krijgen om onze hersenen te trainen.

Hetzelfde geldt voor het sedentair leven van het grootste deel van de moderne bevolking die niet genoeg aan fysieke inspanningen doen.

Op dezelfde manier dan dat we specifieke middelen moeten vinden om fysiek te “trainen”, moeten we de middelen vinden om onze hersenen te trainen.